ผลของวิธีการสกัดและสายพันธุ์บัวบกต่อปริมาณผลผลิต สารประกอบฟีนอลิก และฤทธิ์ทางชีวภาพในการต้านอนุมูลอิสระของสารสกัด

เรวดี มีสัตย์; อภิรตรี ศรีธร; ยุทธศักดิ์ สุบการี

doi:10.60136/bas.v14.2025.3130

ผู้แต่ง

เรวดี มีสัตย์ ศูนย์เชี่ยวชาญนวัตกรรมอาหารสุขภาพ (ศนอ.) สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศไทย (วว.)
อภิรตรี ศรีธร ศูนย์เชี่ยวชาญนวัตกรรมอาหารสุขภาพ (ศนอ.) สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศไทย (วว.)
ยุทธศักดิ์ สุบการี ศูนย์เชี่ยวชาญนวัตกรรมอาหารสุขภาพ (ศนอ.) สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศไทย (วว.)

DOI:

https://doi.org/10.60136/bas.v14.2025.3130

คำสำคัญ:

สายพันธุ์บัวบก, การสกัดด้วยน้ำ, การสกัดด้วยเอนไซม์, การสกัดด้วยเอทานอล, ฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระ

บทคัดย่อ

งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาเปรียบเทียบวิธีการสกัดสารสำคัญจากบัวบกสายพันธุ์ท้องถิ่น วิธีการสกัดแบ่งได้เป็น 3 วิธีคือการสกัดด้วยน้ำ การสกัดด้วยเอนไซม์ และการสกัดด้วยเอทานอล สายพันธุ์บัวบกที่ใช้สำหรับการศึกษา คือ สายพันธุ์นครปฐม สายพันธุ์ระยอง และสายพันธุ์อุบลราชธานี สารสกัดจากแต่ละสายพันธุ์จะถูกวัดปริมาณผลผลิต ปริมาณสารประกอบฟีนอลิก และฤทธิ์ทางชีวภาพในการต้านอนุมูลอิสระด้วย DPPH และการทดสอบความสามารถในการรีดิวซ์เฟอร์ริก (FRAP) วิธีการสกัดด้วยน้ำใช้อุณหภูมิ 95 องศาเซลเซียส เป็นเวลา 60 นาที วิธีการสกัดด้วยเอนไซม์ใช้เอนไซม์เซลลูเลสชนิด Viscozyme L ปริมาณร้อยละ 3 โดยน้ำหนัก พีเอช 5.0 อุณหภูมิ 50 องศาเซลเซียส เป็นเวลา 60 นาที ส่วนวิธีการสกัดด้วยเอทานอลใช้อุณหภูมิ 25 องศาเซลเซียส เป็นเวลา 60 นาที การศึกษานี้พบว่าวิธีการสกัดและสายพันธุ์บัวบกมีผลต่อปริมาณผลผลิต สารประกอบฟีนอลิก และฤทธิ์ทางชีวภาพในการต้านอนุมูลอิสระ การสกัดด้วยเอนไซม์ให้ปริมาณผลผลิตสารสกัดสูงสุดตามด้วยการสกัดด้วยน้ำและเอทานอล ตามลำดับ อย่างไรก็ตาม การสกัดด้วยน้ำและเอทานอลให้สารสกัดที่มีปริมาณสารประกอบฟีนอลิกและฤทธิ์ทางชีวภาพในการต้านอนุมูลอิสระสูงกว่าการสกัดด้วยเอนไซม์อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p<0.05) บัวบกสายพันธุ์ระยองให้ปริมาณผลผลิต ปริมาณสารประกอบฟีนอลิก และฤทธิ์ทางชีวภาพในการต้านอนุมูลอิสระของสารสกัดสูงกว่าบัวบกสายพันธุ์นครปฐมและสายพันธุ์อุบลราชธานีอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p<0.05) ดังนั้นวิธีการสกัดและสายพันธุ์บัวบกที่เหมาะสมคือวิธีการสกัดด้วยน้ำและบัวบกสายพันธุ์ระยอง โดยให้ปริมาณผลผลิตสารสกัดร้อยละ 35.94 ± 0.54 โดยน้ำหนัก สารสกัดมีสารประกอบฟีนอลิก 36.02 ± 0.51 mg GAE/g ความเข้มข้นที่สามารถต้านอนุมูลอิสระ DPPH ได้ร้อยละ 50 (IC₅₀) เท่ากับ 0.16 ± 0.01 mg/mL และมีความสามารถในการรีดิวส์เฟอร์ริก (FRAP) เท่ากับ 727.38 ± 27.47 µmol Fe²⁺/g สารสกัดจากบัวบกที่ได้สามารถละลายน้ำได้ดีเหมาะต่อการนำไปประยุกต์ใช้เป็นส่วนผสมในอาหารและเครื่องดื่ม

เอกสารอ้างอิง

Idris FN, Nadzir MM. Comparative studies on different extraction methods of Centella asiatica and extracts bioactive compounds effect on antimicrobial activity. Antibiotics. 2021;10(4):457.

Rahmawati A, Fachri BA, Safitri RA. Comparison of extraction solvents used for the extraction of total phenolic content from pegagan (Centella asiatica L) using microwave-assisted extraction. AIP Conf Proc. 2022;2493(1):1-9.

Yasurin P, Sriariyanun M, Phusantisampan T. The bioavailability activity of Centella asiatica. KMUTNB Int J Appl Sci Technol. 2016;9(1):1-9.

Rahman M, Hossain S, Rahaman A, Fatima N, Nahar T, Uddin B, et al. Antioxidant activity of Centella asiatica (Linn.) Urban: Impact of extraction solvent polarity. J Pharmacogn Phytochem. 2013;1(6):27-32.

จันทรพร ทองเอกแก้ว. บัวบก: สมุนไพรมากคุณประโยชน์. วารสารวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี. 2556;15(3):70-5.

จตุพร พลศรีดา. บัวบก. จดหมายข่าว กลุ่มงานเภสัชกรรม โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราชสว่างดินแดน จังหวัดสกลนคร. 2556;4(54):1.

Kandasamy A, Aruchamy K, Rangasamy P, Varadhaiyan D, Gowri C, Oh TH, et al. Phytochemical analysis and antioxidant activity of Centella asiatica extracts: An experimental and theoretical investigation of flavonoids. Plants. 2023;12(20):3547.

Borhan MZ, Ahmad R, Rusop M, Abdullah S. Green extraction: Enhanced extraction yield of asiatic acid from Centella asiatica (L.) nanopowders. J Appl Chem. 2013;(1):460168.

Mohapatra P, Ray A, Jena S, Nayak S, Mohanty S. Influence of extraction methods and solvent system on the chemical composition and antioxidant activity of Centella asiatica L. leaves. Biocatal Agric Biotechnol. 2021;33:101971.

Riza A, Ilyas S, Sjamsudin E, Delyuzar D. Effect of extraction method and solvent type on total phenolics content, total flavonoid and antioxidant activity of pegagan extract (Centella asiatica (Linn.) Urban). Bioscientia Medicina: J Biomed Transl Res. 2024;8(1):3873-81.

Wang CX, Han W, Fan L, Wang CL. Enzymatic pretreatment and microwave extraction of asiaticoside from Centella asiatica. J Biomed Sci Eng. 2009;2:526-31.

Binh NT, Oanh HN. Optimization of the treatment and extraction procedures for Centella asiatica (L.) Urban. Int J Pharm Sci Invest. 2017;6(6):15-21.

Rahmawati A, Fachri BA, Oktavia S, Abrori F. Extraction bioactive compound of pegagan (Centella asiatica L.) using solvent-free microwave-assisted extraction. International conference on chemical and material engineering. 2021;1053:1-7.

Thong-on W, Pathomwichaiwat T, Boonsith S, Koo-amornpattana W, Prathanturarug S. Green extraction optimization of triterpenoid glycoside-enriched extract from Centella asiatica (L.) Urban using response surface methodology (RSM). Sci Rep. 2021;11(1):22026.

Kim WJ, Kim J, Veriansyah B, Kim JD, Lee YW, Oh SG, et al. Extraction of bioactive components from Centella asiatica using subcritical water. J Supercritical Fluids. 2009;48(3):211-6.

ประนอม ใจอ้าย. รายงานการวิจัยและพัฒนาเทคโนโลยีการผลิตบัวบก. กรุงเทพฯ: กรมวิชาการเกษตร; 2556.

Bakar INA, Ibrahim MF, Hakiman M, Abd-Aziz S, Prasongsuk S, Tin LCY, et al. Characterization of asiaticoside concentration, total phenolic compounds, and antioxidant activity of different varieties of Centella asiatica (L.) and essential oil extraction using hydro-distillation with enzyme assisted. Biocatal Agric Biotechnol. 2022;44:102474.

Thamnarathip P, Jangchud K, Nitisinprasert S, Vardhanabhuti B. Identification of peptide molecular weight from rice bran protein hydrolysate with high antioxidant activity. J Cereal Sci. 2016;69:329-35.

Chen GT, Zhao L, Zhao LY, Cong T, Bao SF. In vitro study on antioxidant activities of peanut protein hydrolysate. J Sci Food Agric. 2007;87(2):357-62.

Pittella F, Dutra RC, Junior DD, Lopes MTP, Barbosa NR. Antioxidant and cytotoxic activities of Centella asiatica (L) Urb. Int J Mol Sci. 2009;10(9):3713-21.

Ogunka-Nnoka CU, Igwe FU, Agwu J, Peter OJ, Wolugbom PH. Nutrient and phytochemical composition of Centella asiatica leaves. Med Aromat Plants. 2020;9(2):1-7.