แนวทางการประยุกต์หลักวิศวกรรมโยธาเพื่อพัฒนาศูนย์การเรียนรู้ชุมชน ให้เป็นพื้นที่การเรียนรู้ที่ยั่งยืน

ภคภัททิก์ พุ่มพวง; ภัสสริญญา พุ่มพวง

ผู้แต่ง

ภคภัททิก์ พุ่มพวง จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย https://orcid.org/0009-0006-7389-2179
ภัสสริญญา พุ่มพวง สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์

คำสำคัญ:

วิศวกรรมโยธา, ศูนย์การเรียนรู้ชุมชน, พื้นที่การเรียนรู้, ความยั่งยืน, การพัฒนาชุมชน

บทคัดย่อ

การพัฒนาศูนย์การเรียนรู้ชุมชนในปัจจุบันมิได้มุ่งเพียงการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ให้แก่คนในพื้นที่เท่านั้น แต่ยังครอบคลุมถึงการพัฒนาสภาพแวดล้อมทางกายภาพให้เอื้อต่อการเรียนรู้ ความปลอดภัย สุขภาวะ การเข้าถึงการใช้ประโยชน์ร่วมกันของคนทุกช่วงวัย และความยั่งยืนของโครงสร้างพื้นฐานในระยะยาว การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อวิเคราะห์บทบาทของวิศวกรรมโยธาในการพัฒนาศูนย์การเรียนรู้ชุมชนให้เป็นพื้นที่การเรียนรู้ที่ยั่งยืน 2) เพื่อศึกษาองค์ประกอบของศูนย์การเรียนรู้ชุมชนในฐานะพื้นที่การเรียนรู้ที่ยั่งยืน และ 3) เพื่อเสนอแนวทางการประยุกต์หลักวิศวกรรมโยธาในการออกแบบและพัฒนาศูนย์การเรียนรู้ชุมชนให้สอดคล้องกับแนวคิดการพัฒนาอย่างยั่งยืน การวิจัยนี้เป็นการวิจัยแบบผสมผสาน เก็บข้อมูลจากการสัมภาษณ์ผู้ให้ข้อมูลสำคัญจำนวน 9 คน การใช้แบบสอบถามกับกลุ่มตัวอย่างจำนวน 210 คน และการสนทนากลุ่มร่วมกับผู้เชี่ยวชาญและผู้มีส่วนเกี่ยวข้องจำนวน 12 คน วิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา และวิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณด้วยค่าความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน ผลการวิจัยพบว่า วิศวกรรมโยธามีบทบาทสำคัญต่อการพัฒนาศูนย์การเรียนรู้ชุมชนในด้านการออกแบบอาคารและพื้นที่ใช้สอย ความปลอดภัยของโครงสร้าง ระบบสาธารณูปโภค การจัดสิ่งแวดล้อมที่เอื้อต่อการเรียนรู้
และการเชื่อมโยงศูนย์การเรียนรู้กับกิจกรรมของชุมชน องค์ประกอบของศูนย์การเรียนรู้ชุมชนในฐานะพื้นที่การเรียนรู้
ที่ยั่งยืนโดยรวมอยู่ในระดับมาก มีค่าเฉลี่ยรวมเท่ากับ 4.27 และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐานเท่ากับ 0.48 โดยด้านความปลอดภัยและการเข้าถึงมีค่าเฉลี่ยสูงที่สุด เท่ากับ 4.41 ส่วนด้านสิ่งแวดล้อมและพื้นที่สีเขียวมีค่าเฉลี่ยต่ำที่สุด เท่ากับ 4.11 ผลการสังเคราะห์ข้อมูลนำไปสู่แนวทางสำคัญ 5 ประการ ได้แก่ การออกแบบอาคารที่ปลอดภัยและยืดหยุ่น การพัฒนาระบบสาธารณูปโภคที่มีประสิทธิภาพ การจัดสภาพแวดล้อมและพื้นที่สีเขียว การเชื่อมโยงการใช้ประโยชน์ร่วมกับชุมชน และการมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วนในการวางแผน ออกแบบ และบำรุงรักษาศูนย์การเรียนรู้ชุมชนอย่างยั่งยืน ผลการวิจัยสามารถใช้เป็นแนวทางสำหรับหน่วยงานทางการศึกษา องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และชุมชนในการวางแผนพัฒนาศูนย์การเรียนรู้ชุมชนให้เป็นพื้นที่การเรียนรู้ที่ตอบสนองต่อการพัฒนาอย่างยั่งยืน

เอกสารอ้างอิง

กวิน ณรงค์สมุทร, วิโรจน์ ศรีสุรภานนท์, และ วศิน เกียรติโกมล. (2565). การดำเนินการและการประสานงานในการแก้ไขจุดอันตรายทางถนนของเขตทุ่งครุ กรณีศึกษา: ทางโค้งบริเวณปากซอยประชาอุทิศ 119. ใน รายงานสืบเนื่องจากการประชุมวิชาการวิศวกรรมโยธาแห่งชาติ ครั้งที่ 27 (น. TRL10-1). มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลอีสาน. https://conference.thaince.org/index.php/ncce27/article/view/1517

กิตติคุณ ศรีชุมมา, เยาวเรศ จันทะคัต, และ ทิฆัมพร หัดขุนทด. (2564). การพัฒนาเว็บระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์สำหรับต้นไม้บริเวณถนนเทศบาลนครนครราชสีมา. ใน เอกสารประกอบการประชุมวิชาการวิศวกรรมโยธาแห่งชาติ ครั้งที่ 26 พ.ศ. 2564 (น. SGI-04). สถาบันเทคโนโลยีพระจอมเกล้าเจ้าคุณทหารลาดกระบัง. https://conference.thaince.org/index.php/ncce26/article/view/1116

กิตติพงศ์ เกียล่น, สยาม แกมขุนทด, และ ศักดา กตเวทวารักษ์. (2568). การพัฒนาการเรียนรู้แบบโครงงานด้านวิศวกรรมสำรวจด้วยการเรียนรู้แบบไฮบริด. ใน รายงานสืบเนื่องจากการประชุมวิชาการวิศวกรรมโยธาแห่งชาติ ครั้งที่ 30 (น. CEE-02). ภาควิชาวิศวกรรมโยธา คณะวิศวกรรมศาสตร์ กำแพงแสน มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ วิทยาเขตกำแพงแสน. https://conference.thaince.org/index.php/ncce30/article/view/3568

จุฬาลักษณ์ ชาญกูล, ภัทรมาศ เทียมเงิน, และ ปิติพร มโนคุ้น. (2567). การจัดการของเสียในโรงเรียนสู่จังหวัดสะอาด. สิ่งแวดล้อมไทย, 28(2), 1–12. https://ph03.tci-thaijo.org/index.php/ej/article/view/3420

ชนม์ชนก ทองแก้ว, ชลธิชา สุขไมตรี, และ กนกวรรณ กัลยามิตร. (2566). แนวทางการพัฒนาท้องถิ่นด้านโครงสร้างพื้นฐานขององค์การบริหารส่วนตำบลสวนกล้วย อำเภอบ้านโป่ง จังหวัดราชบุรี. วารสารการบริหารท้องถิ่นและนวัตกรรม, 5(6), 147–158. https://so06.tci-thaijo.org/index.php/jmli/article/view/263361

ชิตณุพงศ์ ชัยสุขนิพัทธ์, พรหมนรินทร์ เงาสุมาตย์, ทวีศักดิ์ ปานจันทร์, ณัฐวุฒิ เสียงแจ้ว, และ ณรงค์ คู่บารมี. (2565). แนวคิดการบำรุงปกติงานทางสำหรับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น. ใน รายงานสืบเนื่องจากการประชุมวิชาการวิศวกรรมโยธาแห่งชาติ ครั้งที่ 27 (น. INF05-1). มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลอีสาน. https://conference.thaince.org/index.php/ncce27/article/view/1377

ณัฐดนัย จำรัส, และ ดำรงศักดิ์ รินชุมภู. (2564). ประสิทธิภาพของการออกแบบพื้นที่จัดการน้ำฝนสำหรับการพัฒนาโครงการก่อสร้างในเขตเมือง. ใน เอกสารประกอบการประชุมวิชาการวิศวกรรมโยธาแห่งชาติ ครั้งที่ 26 พ.ศ. 2564 (น. CEM-10). สถาบันเทคโนโลยีพระจอมเกล้าเจ้าคุณทหารลาดกระบัง. https://conference.thaince.org/index.php/ncce26/article/view/854

ณัฐพัชญ์ ดาชา, และ ชัยรัตน์ วงศ์กิตติรุ่งเรือง. (2568). ปัจจัยความสำเร็จของโรงเรียนในการพัฒนาชุมชนให้เป็นชุมชนเข้มแข็ง กรณีศึกษา: โรงเรียนวัดใหม่ดงสักที่มีต่อชุมชนบ้านท่าเตียน ตำบลไทรโยค อำเภอไทรโยค จังหวัดกาญจนบุรี. Journal of Liberal Arts RMUTT, 6(1), 30–41. https://so07.tci-thaijo.org/index.php/JLA/article/view/5084/5056

ดนัย เรืองสอน, บุษริน เพ็งบุญ, กานต์สิน สืบผล, พิพัฒน์ ชื่นสุขจิตต์, กฤษดา พงศ์ประเสริฐ, กฤษฏิ์ จ่างตระกูล, และ สิริมา ทองอมร. (2565). การมีส่วนร่วมของชุมชนในการจัดการความปลอดภัยทางถนน: กรณีศึกษาชุมชนทองเอน. ใน รายงานสืบเนื่องจากการประชุมวิชาการวิศวกรรมโยธาแห่งชาติ ครั้งที่ 27 (น. CE201-1). มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลอีสาน. https://www.conference.thaince.org/index.php/ncce27/article/view/1662

ทิวาภรณ์ เลิศวีรพล, ชนกนาถ ประสมทอง, วรรณภา สมตา, และ โชคชัย ยืนยง. (2565). การพัฒนาทักษะการประเมินผลเพื่อส่งเสริมการเรียนรู้ของครูผู้สอนในชุมชนแห่งการเรียนรู้ทางวิชาชีพ โรงเรียนพิศาลปุณณวิทยา. วารสารชุมชนแห่งการเรียนรู้วิชาชีพครู, 2(1), 47–71. https://so05.tci-thaijo.org/index.php/JTPLC/article/view/255815

ธนสร ย้อยนวล, และ ศราวุธ ชำนาญพุทธพงศ์. (2565). บทบาทของผู้นำชุมชนที่มีต่อการพัฒนาระบบสาธารณูปโภคของชุมชนในเขตเทศบาลนครนครศรีธรรมราช เขต 1. วารสารสังคมวิทยาพุทธศาสน์, 7(2), 238–251. https://so06.tci-thaijo.org/index.php/BSJ/article/view/253256

ธวัช ราษฎร์โยธา, พระครูวินัยธรพิชัยนาท ภักดีเสนานฤนาท, พระบุญเลิศ จะแฮ, สันเพ็ชร ไผ่โสภา, และ สริตา สังข์เฉย. (2568). บทบาทของศูนย์การเรียนรู้มูลนิธิมหาวิทยาลัยธรรมะในการพัฒนาชุมชนด้านสัมมาชีพตามศาสตร์พระราชา ชุมชนบ้านหัวโกรก ตำบลพญาเย็น อำเภอปากช่อง จังหวัดนครราชสีมา. วารสารนวัตกรรมการจัดการศึกษาและการวิจัย, 7(3), 575–588. https://so02.tci-thaijo.org/index.php/jemri/article/view/277246

ประถม ศิริวงศ์วานงาม. (2566). การพัฒนาเศรษฐกิจชุมชนในภาคเหนือตอนบนของไทย: ศักยภาพและบทบาทของชุมชนและรัฐในการพัฒนา [วิทยานิพนธ์ปริญญาดุษฎีบัณฑิต, มหาวิทยาลัยรังสิต]. RSU Institutional Repository. https://rsuir-library.rsu.ac.th/handle/123456789/632

พนิดา ฟักโต, และ วศิน เกียรติโกมล. (2565). การศึกษาพฤติกรรมและความรู้ด้านความปลอดภัยในการเดินทางของนักเรียน. ใน รายงานสืบเนื่องจากการประชุมวิชาการวิศวกรรมโยธาแห่งชาติ ครั้งที่ 27 (น. TRL19-1). มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลอีสาน. https://conference.thaince.org/index.php/ncce27/article/view/1481

พีระพงษ์ แก้วพูลสุข, และ กำพล ทรัพย์สมบูรณ์. (2565). การพัฒนาแบบจำลองสารสนเทศเมืองสำหรับการจัดการทรัพยากรกายภาพภายใต้งานวิศวกรรมโยธา [วิทยานิพนธ์ปริญญาดุษฎีบัณฑิต, มหาวิทยาลัยนเรศวร]. NU Intellectual Repository. https://nuir.lib.nu.ac.th/dspace/handle/123456789/6036

รัชนี จูมจี, มนทิชา รักศิลป์, ญานิษา แพงประโคน, และ จารุภรณ์ ดวงศรี. (2565). รูปแบบการออกแบบอย่างมีส่วนร่วมเพื่อความปลอดภัยทางถนนในโรงเรียน: โรงเรียนบ้านยางลุ่ม จังหวัดอุบลราชธานี. UBRU Journal for Public Health Research, 11(1), 118–126. https://he02.tci-thaijo.org/index.php/ubruphjou/article/view/252281

ลัดดาวัลย์ มนศรีสุข. (2564). รูปแบบการพัฒนาประสิทธิภาพการปฏิบัติงานของบุคลากรระดับปฏิบัติงาน กรมโยธาธิการและผังเมือง ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ. วารสารสังคมศาสตร์เพื่อการพัฒนาท้องถิ่น มหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม, 5(3), 42–50. https://so02.tci-thaijo.org/index.php/soc-rmu/article/view/245970

วรท บุญสิงห์, ประสิทธิ์ ประมงอุดมรัตน์, ศักดา กตเวทวารักษ์, กิติศักดิ์ กานจญนันท์, และ ฆนากานต์ มาศโอสถ. (2566). การจัดการเรียนการสอนแบบห้องเรียนกลับด้านร่วมกับการเรียนแบบร่วมมือและแบบโครงงานในการวิเคราะห์โครงสร้างด้วยวิธีการกระจายโมเมนต์. ใน รายงานสืบเนื่องจากการประชุมวิชาการวิศวกรรมโยธาแห่งชาติ ครั้งที่ 28 (น. CEE02-1). มหาวิทยาลัยขอนแก่น. https://conference.thaince.org/index.php/ncce28/article/view/2085

สุดารัตน์ วรากุลณภรณ์, พานิช นาคคายน, ปรมินทร์ นาระทะ, และ รัชชานนท์ สมบูรณ์ชัย. (2567). การพัฒนาแปลงเกษตรโรงเรียนโดยการมีส่วนร่วมระหว่างโรงเรียนและชุมชนของโรงเรียนบ้านห้วยบง อำเภอไชยปราการ จังหวัดเชียงใหม่. สักทอง: วารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์, 30(4), 234–251. https://so05.tci-thaijo.org/index.php/tgt/article/view/266928