การพัฒนาวัสดุจากกากของเสียการทอเสื่อกก เพื่อประยุกต์ในการออกแบบ บรรจุภัณฑ์ที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม

สามารถ จันทนา; จุฑาทิพย์  นามวงษ์; นาวี  เปลี่ยวจิตร์; เข็มชาติ  เชยชม; วิมลิน  สันตจิต

doi:10.14456/jeit.2026.17

ผู้แต่ง

สามารถ จันทนา สาขาวิชาอุตสาหกรรมศิลป์ คณะวิศวกรรมศาสตร์และเทคโนโลยีอุตสาหกรรม มหาวิทยาลัยราชภัฏรำไพพรรณี
จุฑาทิพย์ นามวงษ์ สาขาวิชาอุตสาหกรรมศิลป์ คณะวิศวกรรมศาสตร์และเทคโนโลยีอุตสาหกรรม มหาวิทยาลัยราชภัฏรำไพพรรณี
นาวี เปลี่ยวจิตร์ สาขาวิชาอุตสาหกรรมศิลป์ คณะวิศวกรรมศาสตร์และเทคโนโลยีอุตสาหกรรม มหาวิทยาลัยราชภัฏรำไพพรรณี
เข็มชาติ เชยชม สาขาวิชาอุตสาหกรรมศิลป์ คณะวิศวกรรมศาสตร์และเทคโนโลยีอุตสาหกรรม มหาวิทยาลัยราชภัฏรำไพพรรณี
วิมลิน สันตจิต สาขาวิชาอุตสาหกรรมศิลป์ คณะวิศวกรรมศาสตร์และเทคโนโลยีอุตสาหกรรม มหาวิทยาลัยราชภัฏรำไพพรรณี

DOI:

https://doi.org/10.14456/jeit.2026.17

คำสำคัญ:

เสื่อกก , การออกแบบบรรจุภัณฑ์ , การแปรรูปวัสดุเหลือทิ้ง , บรรจุภัณฑ์รักษ์โลก , เศรษฐกิจหมุนเวียน

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาวัสดุชีวภาพจากกากเส้นกกเหลือทิ้งจากการทอเสื่อในจังหวัดจันทบุรี เพื่อสร้างต้นแบบบรรจุภัณฑ์ที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมภายใต้แนวคิดเศรษฐกิจหมุนเวียน โดยผสมผสานแนวทางเชิงวิทยาศาสตร์วัสดุกับการออกแบบเชิงนิเวศ (Eco-Design) ในกระบวนการผลิตและพัฒนาผลิตภัณฑ์ วัสดุถูกพัฒนาโดยนำเส้นกกบดละเอียดผสมกับแป้งมันสำปะหลัง น้ำแป้ง น้ำมันพืช และขี้ผึ้ง เพื่อปรับสมบัติความแข็งแรง ความยืดหยุ่น และความสามารถในการกันน้ำ ก่อนนำไปอัดขึ้นรูปและอบแห้งด้วยพลังงานแสงอาทิตย์ ผลการทดสอบพบว่าวัสดุมีค่าความแข็งแรงต่อแรงดึงเฉลี่ย 3.2 MPa สามารถคืนรูปได้ร้อยละ 85 และย่อยสลายได้กว่าร้อยละ 80 ภายในระยะเวลา 8 เดือน ในขั้นตอนการออกแบบ ได้ประยุกต์แนวคิดการสื่อสารด้วยสีเขียวและการออกแบบอย่างยั่งยืนเพื่อสร้างต้นแบบบรรจุภัณฑ์ เช่น กล่องของฝากและถาดวางสินค้า พร้อมประเมินความพึงพอใจของผู้ใช้ด้วยเทคนิคการกระจายหน้าที่เชิงคุณภาพ (Quality Function Deployment QFD) ผลการประเมินแสดงให้เห็นว่าวัสดุและรูปแบบบรรจุภัณฑ์มีความเหมาะสมทั้งด้านความสวยงาม ความปลอดภัย และความเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม การวิจัยนี้แสดงให้เห็นถึงการบูรณาการองค์ความรู้ด้านวิศวกรรมวัสดุและการออกแบบเชิงสร้างสรรค์ เพื่อนำของเสียในท้องถิ่นกลับมาใช้ประโยชน์อย่างมีคุณค่าและยั่งยืน

เอกสารอ้างอิง

[1] United Nations Environment Programme, From Pollution to Solution: A Global Assessment of Marine Litter and Plastic Pollution. Nairobi, Kenya: UNEP, 2021.

[2] Ellen MacArthur Foundation, Towards the Circular Economy Vol. 1: An Economic and Business Rationale for an Accelerated Transition. Isle of Wight, U.K.: Ellen MacArthur Foundation, 2013.

[3] R. Narayan, “Biobased and biodegradable polymer materials: Rationale, drivers, and technology exemplars,” in Degradable Polymers and Materials: Principles and Practice, ACS Symposium Series, vol. 939. Washington, DC: American Chemical Society, 2006, pp. 282–306, doi: 10.1021/bk-2006-0939.ch018.

[4] European Commission, “Ecodesign requirements,” Your Europe, 2024. [Online]. Available: https://europa.eu/youreurope/business/product-requirements/compliance/ecodesign/index_en.htm. [Accessed: 12 December 2025].

[5] C. Favi, and M. Marconi, “Product eco-design in the era of the circular economy,” Sustainability, vol. 17, no. 1, art. no. 213, 2025.

[6] สถาบันวิจัยและพัฒนาแห่งมหาวิทยาลัยเกษตร ศาสตร์, “ภาชนะย่อยสลายได้ทางชีวภาพ จากเศษเส้นใยใบสับปะรด,” 2565. [ออนไลน์]. Available: https://www3.rdi.ku.ac.th/?p=77114. [เข้าถึงเมื่อ: 10 ธันวาคม 2568]

[7] สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ, แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 13 (พ.ศ. 2566–2570), กรุงเทพฯ: สศช., 2566.

[8] ปิยณัฐ โตอ่อน, รัชดา แตงผักเขียว, อามิน ละวอง และ มัลลิกา ธีระกุล, “การออกแบบและพัฒนาเครื่องบรรจุดินปลูกอัตโนมัติเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตด้วยเทคนิคการกระจายหน้าที่เชิงคุณภาพ,” วารสารวิศวกรรมและเทคโนโลยีอุตสาหกรรม มหาวิทยาลัยกาฬสินธุ์, ปีที่ 3, ฉบับที่ 1, หน้า 42–57, 2568.

[9] Tourism Authority of Thailand, “วิสาหกิจชุมชนกลุ่มสตรีทอเสื่อกกบ้านเสม็ดงาม,” TAT STAR. [Online]. Available: https://www.tatstar.org/company/STAR-J00042.

[10] พิชญาภา ศรีสมบัติ, กนกพร บุญช่วย, และ ศุภศักดิ์ ไชยวัฒน์, “การพัฒนาบรรจุภัณฑ์จากเส้นใยสับปะรดผสมกับแป้งมันสำปะหลังเพื่อทดแทนการใช้พลาสติก,” วารสารวิทยาศาสตร์เกษตร, ปีที่ 53, ฉบับที่ 2, หน้า 101–112, 2565.

[11] M. Charter and U. Tischner, Sustainable Solutions: Developing Products and Services for the Future, Sheffield: Greenleaf Publishing, 2001.

[12] สมพงษ์ พงษ์พิศ, การพัฒนาที่ยั่งยืน: แนวคิดและการประยุกต์ใช้ในการออกแบบ, กรุงเทพฯ: สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์, 2551.

[13] เสาวลักษณ์ บุญรอด และคณะ, “ทัศนคติของผู้บริโภคและส่วนประสมทางการตลาดที่ส่งผลต่อการตัดสินใจซื้อหมูขี้พร้าในจังหวัดนครศรีธรรมราช,” วารสารมหาวิทยาลัยนราธิวาสราชนครินทร์ สาขามนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์, ปีที่ 8, ฉบับที่ 1, หน้า 45–56, ม.ค.–มิ.ย. 2564.

[14] อดุลย์ จาตุรงคกุล, กลยุทธ์การตลาด, กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, 2541.

[15] จตุรงค์ หลู่หะเพ็ญ, “การออกแบบการสอนแบบบูรณาการร่วมกับเทคนิค QFD และ TRIZ40,” Applied Mechanics and Materials, vol. 620, pp. 93–99, 2557.

[16] Ellen MacArthur Foundation, Towards the Circular Economy: Economic and Business Rationale for an Accelerated Transition, Isle of Wight: Ellen MacArthur Foundation, 2556.

[17] SCG Packaging, “นวัตกรรมเพื่อความยั่งยืน,” SCGP ESG. [Online]. Available: https://sustainability.scgpackaging.com/th/sustainability-approaches/innovative-product-for-sustainability. [Accessed: 12 December 2025].

[18] J. H. Song et al., “Biodegradable and compostable alternatives to conventional plastics,” Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences, vol. 364, no. 1526, pp. 2127–2139, 2009, doi: 10.1098/rstb.2008.0289.