Geomorphological Characteristics of Phu Phra Angkhan, Buriram Province: Evidence from Remote Sensing and Geological Data
Keywords:
Geomorphology, Extinct volcano, Landform, Phu Phra Angkhan, Buriram, BasaltAbstract
Phu Phra Angkhan, the small hill where the architectural and religious sites have been established, is in Buriram p, northwestern Thailand. The area has been selected for the current investigation with the aims of determining geomorphological characteristics and proposing the mode of occurrences using geographic information system (GIS). The current research commences from geological data compilation, remote-sensing image interpretation, field checking, and explanation of the landform. The result illustrates that Phu Phra Angkhan is a small extinct volcano, based upon the radiometric age (~ 0.9 Ma) of the volcanic rocks at the nearby Khao Phanom Rung volcano. The current field study demonstrates that Phu Phra Angkhan volcano consists of massive layers of alkali olivine basaltic lava without any pyroclastic debris. Previous geochemical data reveal that the silicon oxide is lower than 55 %, suggesting that the lava has low viscosity enough to spread over a wide area. The lava accumulation may have caused the cone - shaped volcanic landform forming shield or dish cover with relatively not gentle slopes. Additionally, it is also recognized that its crater has a circular shape with the radius of 1.0 to 1.5 km, and its circumference is about 3.14 km. The cross sections in several directions disclose that the Phu Phra Angkhan volcano has its various slope angles and asymmetrical shapes. The steeper slope angles are in the eastern flank with its deeply eroded slope surface whereas on the western flank more gentle slopes are encountered. Based on its morphology and landform characteristics and classification, it is concluded that Phu Pra Angkhan represents the extinct shield volcano with the collapsed crater, formed by explosion associated with surface subsidence. Its mode of occurrence is manifested by a complex crater forming as nested circumferences. Moreover, a very small mound or hill is found at the eastern edge crater, triggered by crater-ring fracturing, implying the last, relatively violent eruption. It is also anticipated that the temple located at the crater edge is considered to be safe from a landslide disaster.
References
กรมทรัพยากรธรณี (2519).แผนที่ธรณีวิทยา มาตราส่วน 1:250,000 ระวาง ND 48-5 นครราชสีมา. กองธรณีวิทยา กรมทรัพยากรธรณี กรุงเทพฯ. สืบค้นจาก https://www.dmr.go.th/แผนที่ธรณีวิทยามาตราส่วน-1250000/ (เมื่อ6 พค 2564).
กรมทรัพยากรธรณี (2545). ธรณีวิทยาแหล่งหินบะซอลต์บริเวณภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนใต้, กองธรณีวิทยา กรมทรัพยากรธรณี. กรุงเทพฯ; หน้า 9-30.
กรมทรัพยากรธรณี (2550) แผนที่ธรณีวิทยาจังหวัดบุรีรัมย์, กรุงเทพฯ สำนักธรณีวิทยา กรมทรัพยากรธรณี
กรมทรัพยากรธรณี (2553) การจำแนกเขตเพื่อการจัดการด้านธรณีวิทยาและทรัพยากรธรณี จังหวัดบุรีรัมย์. กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม, กรุงเทพฯ, 104 หน้า. สืบค้นได้จาก http://library.dmr.go.th/elib/cgibin/opacexe.exe?op=mmvw&db=Main&skin=s&m (เมื่อ 10 มีนาคม 2564).
กระทรวงวิทยาศาสตร์เทคโนโลยีและสิ่งแวดล้อม (2538) ธรณีสัณฐานประเทศไทยจากห้วงอวกาศ. สำนักงานคณะกรรมการวิจัยแห่งชาติ กระทรวงวิทยาศาสตร์เทคโนโลยีและสิ่งแวดล้อม, ด่านสุทธาการพิมพ์. กรุงเทพฯ.
กองบรรณาธิการเมืองโบราณ (2559) ละโว้: นคราโบราณถึงฐานที่มั่นของสมเด็จพระนารายณ์ฯ. วารสารเมืองโบราณ ปีที่ ๔๒ ฉบับที่ ๒ เดือน เมษายน - มิถุนายน 2559
กานดามณี วัชโรสินธุ์ (2563) ระบบรอยแตกของเสาหินบะซอลต์บริเวณภูพระอังคาร จังหวัดบุรีรัมย์. รายงานการศึกษาอิสระ ภาควิชาธรณีวิทยา คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่
กิตติพงษ์ สนเล็ก (2563) ใบเสมาในภูมิภาคอีสานใต้ ใบเสมาเขาพระอังคาร จังหวัดบุรีรัมย์. สำนักศิลปากร 10 นครราชศรีมา กรมศิลปากร.กรุงเทพฯ สืบค้นได้จาก https://www.finearts.go.th/main/view/25761-ใบเสมาในภูมิภาคอีสานใต้-ใบเสมาเขาพระอังคาร-จังหวัดบุรีรัมย์?type1=3. (เมื่อ 9 มีนาคม 2565).
ชยาภรณ์ สุขประเสริฐ, พระครูศรีปัญญาวิกรม, และไว ชีรัมย์ (2560) เสมา: ประวัติศาสตร์ คุณค่า และการจัดการการอนุรักษ์ขององค์กรพระพุทธศาสนาในจังหวัดบุรีรัมย์ วารสารสถาบันวิจัยและพัฒนา มหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม 4 (1) เดือน มกราคม–มิถุนายน พ.ศ. 2560, 135-153.
ธวัชชัย เชื้อเหล่าวานิช, จักรพันธ์ สุทธิรัตน์, และ วิสุทธิ์ พิสุทธอานนท์ (2554) การกำเนิดของทับทิมสยามและหินแปลกปลอมที่เกี่ยวข้องกับพลอย: ในความสัมพันธ์ต่อหินบะซอลต์, รายงานฉบับสมบูรณ์, สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัย และนวัตกรรม
ธวัชชัย เชื้อเหล่าวานิช, ดรุณี สายสุทธิชัย, และปานใจ สารพันโชติวิทยา (2551) การวัดอายุหินบะซอลต์โดยวิธี 40Ar/39Ar ไอโซโทป กรุงเทพฯ : สํานักทรัพยากรแร่ กรมทรัพยากรธรณี, 67 หน้า
ธัญญนันท์ เนาวรัตน์ และ ปัทมาวดี ชาญสุวรรณ (2565) เทวะ ภูพระอังคาร:การสร้างสรรค์นาฏกรรมร่วมสมัยจากใบเสมา วัดเขาพระอังคาร จังหวัดบุรีรัมย์. มนุษยสังคมสาร (มสส.) ปีที่ 20 ฉบับที่ 1 (มกราคม – เมษายน) 2565.
ณัฐริกา หมีสา (2564) ธรณีสัณฐานของภูเขาไฟภูพระอังคาร อำเภอเฉลิมพระเกียรติจังหวัดบุรีรัมย์. รายงานการศึกษาอิสระ ภาควิชาธรณีวิทยา คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ เชียงใหม่ 51 หน้า
พนิดา สงวนเสรีวานิช (2557) ท่อง “ภูพระอังคาร” บนปากปล่องภูเขาไฟศักดิ์สิทธิ์. หนังสือพิมพ์ มติชน 24 มกราคม 2557. สืบค้นจาก http://nadoon.msu.ac.th/~isan/isan12/cps11952.pdf. (เมื่อ 9 มีนาคม 2565).
พระใบฏีกาสุพจน์ ตปสีโลม (2560) ประวัติศาสตร์ เส้นทางการเผยแผ่พระพุทธศาสนา และหลักพุทธธรรมในสมัยลพบุรี. วารสารสันติศึกษาปริทรรศน์ มจร 5(2) (พฤษภาคม-สิงหาคม 2560), 75-85.
พระศรีสัจญาณมุนี, ปรธภร ปุระกัน; พูนศักดิ์ กมล (2560). การศึกษาคุณค่าใบเสมาเพื่อสร้างกระบวนการเรียนรู้ด้านพุทธจริยธรรม ในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ. รายงานการวิจัยเสนอต่อมหาจุฬาลงกรณ์ราชวิทยาลัย, 149 หน้า.
เมธี สุขสำเร็จ (2544) ความสัมพันธ์ของชุมชนโบราณในเขตจังหวัดลพบุรีกับชุมชนภายนอกในช่วงก่อนพุทธศตวรรษที่ 18 วิทยานิพนธ์ [ศศ.ม. (โบราณคดีสมัยประวัติศาสตร์)]--มหาวิทยาลัยศิลปากร, 337 หน้า.
สุรเชษฐ์ บุญปัน, ภุชงค์ พลัง, และนิคม จึงอยู่สุข (2545) ธรณีวิทยาแหล่งหินบะซอลต์ บริเวณภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนใต้. รายงานวิชาการ กธ000/ 2545. กรุงเทพฯ กองธรณีวิทยา กรมทรัพยากรธรณี, 60 หน้า.สืบค้นได้จาก http://library.dmr.go.th/elib/cgi-bin/opacexe.exe?op=mmvw&db=Main&skin=s&mmid=9046&bid=24115 เมื่อ10 มีนาคม 2564
สำนักงานท่องเที่ยวและกีฬา บุรีรัมย์ (2561) วัดเขาอังคาร. งานสารบรรณ สำนักงานท่องเที่ยวและกีฬา จังหวัดบุรีรัมย์ 8 ก.พ. 2561. สืบค้นจาก https://buriram.mots.go.th/news_view.php?nid=433 (เมื่อ 9 มีนาคม 2565)
บูรพา โชติช่วง (2556) ภาพสลักงามใบเสมาพันปีเขาอังคารบุรีรัมย์ สยามรัฐ 5 มีนาคม หน้า 20. สืบค้นจาก https://siamrath.co.th/n/159108 (เมื่อ 9 มีนาคม 2565)
ปัญญา จารุศิริ, จักรพันธ์ สุทธิรัตน์, วิโรจน์ ดาวฤกษ์, วนิดา ระงับพิชญ์, สน พงษ์อารยะ, และ กฤษณ์ วันอินทร์ (2542) แนวภูเขาไฟและลักษณะโครงสร้างทางธรณีวิทยาของหินภูเขาไฟ บริเวณลำนารายณ์ จ.ลพบุรี โดยใช้ข้อมูลภาพจากดาวเทียมและธรณีฟิสิกส์ทางอากาศ รายงานการวิจัยฉบับสมบูรณ์ เสนอต่อกองสำรวจทรัพยากรธรรมชาติด้วยดาวเทียม สำนักงานคณะกรรมการวิจัยแห่งชาติ, กรุงเทพฯ 138 หน้า
ศักดิ์ชัย สายสิงห์ (2547) ศิลปะทวารวดี: วัฒนธรรมทางศาสนายุคแรกเริ่มในดินแดนไทย. กรุงเทพ: เมืองโบราณ, 296 หน้า.
สรรเพชร เพียรจัด และ จารินี ม้าแก้ว (2564) การพัฒนาท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์โดยชุมชนบนดินแดนภูเขาไฟบุรีรัมย์. วารสารวิจัยและพัฒนา มหาวิทยาลัยราชภัฏบุรีรัมย์ 16 (1) (มกราคม - มิถุนายน 2564), 41-50.
อดุลย์ หลานวงค์, พระภาณุวัฒน์ จันฺทวัฑฺฒโน, พระมหาภิรัฐกรณ์ อังสุมาลี (2560) พุทธศิลป์: ประวัติ พัฒนาการ และอิทธิพลต่อการดารงชีวิตของประชาชน ในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ สืบค้นจากhttp://mcuir.mcu.ac.th:8080/jspui/handle/123456789/504 (เมื่อ10 มีนาคม 2564)
Atayos, S., Srichan, W., and Limtrakul, P. (2019) Petrography and Occurrence of Cenozoic Volcanic Rocks in Southern Margin of Khorat Plateau. In Proceedings of the 10th International Science, Social Science, Engineering and Energy Conference, November 20th- 23rd 2019, Rajamangala University of Technology Isan, Sakon Nakhon Campus, Sakon Nakhon, Thailand.
Barr S.M. and Charusiri, P. (2011). Volcanic rocks. In: Ridd, M.F., Barber, A.J. and Crow, M.J. (eds.) The Geology of Thailand. London: Geological Society. pp.415-439.
Barr, S.M. and MacDonald, A.S. (1978) Geochemistry and petrogenesis of Late Cenozoic alkaline basalts of Thailand. Geological Society of Malaysia Bulletin. 10, 25-52.
Barr, S.M. and Dostal, J. (1986) Petrochemistry and origin of megacrysts in Upper Cenozoic basalts, Thailand. Journal of Southeast Asian Earth Sciences 1(2), 107-116.
Barr, S.M. and James, D.E. (1990) Trace element characteristics of Upper Cenozoic basaltic rocks of Thailand, Kampuchea and Vietnam. Journal of Southeast Asian Earth Sciences. 4 (3), 233-242.
Barr, S.M. and MacDonald, A.S. (1981) Geochemistry and geochronology of late Cenozoic basalts of Southeast Asia. Geological Society of America Bulletin 92(8) Part II, 1069-1142.
Bennett, D. (n.d.) Three Types of Volcanoes: Cinder Cone, Shield and Composite sciencing.com. https://sciencing.com/three-cinder-cone-shield-composite-8623282.html. 12 June 2023.
Charusiri, P. and Pum-Im, S. (2009). Cenozoic Tectonic Evolution of Major Sedimentary Basins in Central, Northern, and the Gulf of Thailand, Bulletin of Earth Sciences of Thailand 2 (1&2), 40-62.
Charusiri, P., Daorerk, V. and Supajanya, T. (1996). Applications of Remote-Sensing Techniques to Geological Structures Related to Earthquakes and Earthquake-Prone Areas in Thailand and Neighboring Areas: A Preliminary Study. Journal of Scientific Research, Chulalongkorn University 21(1), 1-20.
Charusiri, P., Pailoplee, S., Wiwegwin, W., and Choowong (2020) Probabilistic and deterministic seismic hazard analyses of Thailand and Lao PDR: A new scenario. In Proceedings of the World Conference on Earthquake Engineering, 17WCEE, Sendai, Japan- September 13th to 18th 2020, Paper No C001464
Ewart, A. (1982) The mineralogy and petrology of Tertiary-Recent orogenic volcanic rocks: with special reference to the andesitic-basaltic compositional range; p. 25-95. In, Thorp, R.S., ed., Andesites: Orogenic Andesites and Related Rocks, John Wiley and Sons, New York, 724 p.
Gharehchahi, S. (2017) Volcanic process and Landforms. In Richardson, D., Castree, N., Goodchild, M. F., Kobayashi, A., Liu, W., and Marston, R.A., (editors), The International Encyclopedia of Geography. New York, John Wiley & Sons, Ltd. DOI: 10.1002/9781118786352.wbieg1183 (14 May2023).
Global Volcanism Program (2013) Volcanoes of the World, v. 4.8.3. (02 Sep 2022). In Venzke, E. (ed.). Smithson. Inst. (n.d.). https://doi.org/10.5479/si.GVP.VOTW4-2013 (accessed October 5, 2019).
Harryposher (2019) เขาอังคาร สืบค้นจาก https://harryposher.wordpress.com/2019/09/07/เขาอังคาร-2/ (เมื่อวันที่ 7 กันยายน 2019)
Jungyusuk, N. and Khositanont, S. (1992). Volcanic rocks and associated mineralization in Thailand. In C. Piancharoen (Ed. In chief) Proceedings of the National Conference on Geologic Resources of Thailand: Potential for Future Development. 17-24 November 1992. Department of Mineral Resources, Thailand, Bangkok: pp. 528-532.
Jungyusuk, N. and Sirinawin, T. (1983). Cenozoic basalts of Thailand. In Proceedings of the Conference on Geology and Mineral Resources of Thailand. Vol.9. (19-28November 1983). Department of Mineral Resources, Bangkok.
Liza, D. (2018) Classification of Volcanoes. Available at https://sciencing.com/kind-volcanoes-dont-erupt-anymore-12318772.html (on 10 Jun 2566).
Manga, M. and Brodsky, E.E. (2006), Seismic triggering of eruptions in the far field: Volcanoes and geysers, Annu. Rev. Earth Planet. Sci., 34, 263– 291.
McuTour (2015) วัดเขาพระอังคาร จ.บุรีรัมย์ ในกลุ่มวัดการท่องเที่ยวเชิงพุทธศิลป์. สืบค้นจาก https://nkr.mcu.ac.th/tour/?p=64. (เมื่อ 6 มีค 2565).
National Geographic Society (2022) Volcano. Available from https://education.nationalgeographic.org/resource/volcanoes/ (6 March 2023).
Sadowski, G.R. (2012) A Short Review on the Importance of Colonnades, Entablatures and “Fault Joints” for the Excavation of Basaltic Rocks. Soils and Rocks, São Paulo, 35(3), 297-302.
Siebert L, Simkin T, and Kimberley P (2010) Volcanoes of the world, 3rd edn. University of California Press, Berkeley
Spry, A. (1962) The origin of columnar jointing, particularly in basalt flows. Australian Journal of Earth Sciences 8, 191–216. doi: 10 .1080 /14400956285270061
Sukprasert, D. C., Wikom, D. P., and Sueram, W. (2017). Sema: History, Value and Conservation Management of Buddhist Organization in Buriram Province. Journal of Research and Development Institute Rajabhat Maha Sarakham University 4(1), 135–153. Retrieved from https://so03.tcithaijo.org/index.php/rdirmu/article/view/209730 (10 March 2022).
Sutthirat, C., Charusiri, P., Farrar, E., and Clark, A. H. (1994) New 40Ar/39Ar geochronology and characteristics of some Cenozoic basalts in Thailand. In Proceedings of the International Symposium on Stratigraphic Correlation of Southeast Asia. 15-20 November 1994. Bangkok, Thailand: pp.306-321.
Szakacs, A. (1994) Redefining active volcanoes: a discussion. Bull Volcanol 56, 321-325.
Tapponnier P, Peltzer GL, Le Dain AY, Armijo R, and Cobbold P. (1982) Propagating extrusion tectonics in Asia: New insights from simple experiments with plasticine. Geology 10(12):611-616. doi: 10.1130/0091-7613(1982)10%3C61: PETIAN%3E2.0.CO;2.
Tritrangan, A. (1992) Southern Khorat Plateau-Possibility of new gem deposits. In Piancharoen, C. (Editor in chief) Proceedings of the National Conference on Geologic Resources of Thailand. Department of Mineral Resources, Bangkok, Thailand, pp 393-460.
Watson, J. (2011). Principal Types of Volcanoes. United States Geological Survey. Available at https://pubs.usgs.gov/gip/volc/types.html (on 20 March 2020).
Wei, F., Wei, W., and Hongmei Yu, H., 2022. The Cenozoic volcanic fields in northern Hainan Island and the Leizhou Peninsula, south China: eruption history, magma source and dynamic background. In Xu, J., Oppenheimer, C., Hammond, J., and Wei, H. (Eds.). Active Volcanoes of China. Geological Society, London, Special Publications, 510, 179–196. https://doi.org/10.1144/SP510-2020-64.
Walter, T.R. (2011) Structural architecture of the 1980 Mount St. Helens collapse: An analysis of the Rosenquist photo sequence using digital image correlation, Geology (2011) 39 (8): 767–770. https://doi.org/10.1130/G32198.1.
Walter, T. R. and Amelung, F. (2006), Volcano-earthquake interaction at Mauna Loa volcano, Hawaii, J. Geophys. Res., 111, B05204, doi:10.1029/2005JB003861.
White, A.R. and McCausland, W.A. (2019) A process-based model of pre-eruption seismicity patterns and its use for eruption forecasting at dormant stratovolcanoes, Journal of Volcanology and Geothermal Research 382, 267-297.
Yan, Q., Shi, X., Metcalfe, I., Liu, S., Xu, T., Kornkanitnan, N., Sirichaiseth, T., Yuan, L., Zhang, Y., and Zhang, H., (2018) Hainan mantle plume produced late Cenozoic basaltic rocks in Thailand, Southeast Asia. Scientific Reports 8 (1), .26-40.
Yellowstone Volcano Observatory (2023), Yellowstone Volcano Observatory 2022 annual report: U.S. Geological Survey Circular 1508, 49 p. https://doi.org/10.3133/cir1508.
Zhou, P. and Mukasa, S.B. (1997). Nd-Sr-Pb isotopic, and major-and trace-element geochemistry of Cenozoic lavas from the Khorat Plateau, Thailand: Sources and petrogenesis. Chemical Geology 137 (3-4, 175-193).
Website
https://byjus.com/physics/volcanoes/ (สืบค้นเมื่อ 9 มิย 2566)
https://education.nationalgeographic.org (สืบคันเมื่อ 10 มิย 2566)
https://volcanoes.usgs.gov/vsc/glossary/quaternary.html (สืบคันเมื่อ10 ธค 2566)
https://volcano.si.edu (สืบคัน เมื่อ 11 มิย 2566)
https://www.nationtv.tv/news/378865965 (สืบคันเมื่อ 8 ธค 2566)
Downloads
Published
How to Cite
License
Copyright (c) 2025 Department of Mineral Resources
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
